Home / Phục hồi chức năng / Phục hồi chức năng tổn thương thần kinh quay

Phục hồi chức năng tổn thương thần kinh quay

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TỔN THƯƠNG THẦN KINH QUAY

Trích: Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị của chuyên ngành Phục hồi chức năng 2014 của Bộ y tế: Số 3109/QĐ-BYT

I. ĐẠI CƯƠNG

Thần kinh quay là nhánh tận lớn nhất của đám rối thần kinh cánh tay, xuất phát từ bó sau, được hợp bởi các sợi thần kinh từ rễ C6, C7, C8 và có thể cả T1. Thần kinh quay chi phối vận động cho các cơ duỗi và ngữa ở cánh tay, cẳng tay và chi phối cảm giác cho mặt sau cánh tay, cẳng tay và nửa ngoài mu tay.

Trong số 3 thần kinh lớn ở chi trên là quay, trụ và giữa thì bệnh lý thần kinh quay do nguyên nhân chèn ép ít gặp hơn. Tuy nhiên, thần kinh quay thường bị tổn thương hơn trong những trường hợp chấn thương vùng cánh tay, đặc biệt là gãy xương. Gãy xương cánh tay, đặc biệt là gãy 1/3 giữa xương cánh tay, là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tổn thương thần kinh quay. Thần kinh quay có thể bị liệt ngay khi chấn thương hoặc thứ phát sau đó do thủ thuật nắn chỉnh xương hoặc do can xương đè ép trong giai đoạn muộn. Ở vùng cánh tay, 2 nguyên nhân hay gặp khác của liệt thần kinh quay là “Hội chứng tối Thứ Bảy” và đi nạng nách không đúng kỹ thuật gây chèn ép thần kinh quay ở đoạn cao. Ở vùng cẳng tay, có 2 hội chứng dẫn liên quan đến liệt thần kinh quay do bị đè ép là “Hội chứng thần kinh gian cốt sau” và “Hội chứng đường hầm thần kinh quay”, trong đó hội chứng thần kinh gian cốt sau thường gặp hơn. Liệt thần kinh quay ở đoạn này chỉ ảnh hưởng đến vận động của cổ tay và bàn tay. Ngoài ra, thần kinh quay có thể bị tổn thương ở bất cứ đoạn nào trên đường đi của nó do vết thương gây ra bởi hung khí hay đạn bắn. Tùy theo vị trí và mức độ tổn thương mà lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp, bảo tồn hay phẫu thuật. Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng thần kinh quay bị tổn thương phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp điều trị được lựa chọn.

II. CHẨN ĐOÁN

1. Các công việc của chẩn đoán

1.1. Hỏi bệnh

+ Lý do vào viện: rối loạn cảm giác? liệt? teo cơ? ,…

+ Bệnh sử: thời gian xuất hiện bệnh, triệu chứng đầu tiên, tính chất triệu chứng, chẩn đoán và điều trị cũ, tiến triển của bệnh, tình trạng hiện tại

+ Tiền sử: đặc điểm nghề nghiệp, thói quen sinh  hoạt, tiền  sử chấn thương,…

1.2. Khám và lượng giá chức năng:

* Khám:

– Quan sát:

+ Dấu hiệu “bàn tay rũ cổ cò”

+ Tình trạng teo cơ, rung thớ cơ phía tay bên liệt so với bên lành trong giai đoạn muộn của bệnh.

– Khám vận động:

+Cơ lực: liệt hoặc yếu các nhóm cơ do thần kinh quay chi phối bao gồm các cơ duỗi khuỷu, ngữa cẳng tay, duỗi cổ tay và duỗi các ngón. Vị trí tổn thương thần kinh quay càng cao thì số cơ bị liệt càng nhiều.

+Trương lực cơ: giảm

– Khám cảm giác: mất hoặc giảm cảm giác mặt sau cánh tay, cẳng tay và mặt ngoài mu tay. Vị trí tổn thương thần kinh quay càng cao thì vùng mất cảm giác càng rộng. Ở bệnh nhân bắt đầu hồi phục thần kinh sau chấn thương có thể có tình trạng tăng cảm giác.

– Khám phản xạ: mất hoặc giảm phản xạ gân cơ tam đầu cánh tay và phản xạ trâm quay.

* Lượng giá chức năng:

Lượng giá chức năng chi trên của bệnh nhân bằng bộ câu hỏi DASH (Disabilities of Arm, Shoulder and Hand). Bộ câu hỏi này được dùng để đánh giá khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày có sử dụng tay và mức độ ảnh hưởng của tay bệnh đến công việc và các hoạt động thể thao, nghệ thuật. Bệnh nhân trả lời các câu hỏi dựa vào các hoạt động thực tế của họ trong 1 tuần trước đó. Mỗi hoạt động sẽ được cho điểm từ 1 đến 5 tùy vào mức độ khó khăn khi thực hiện hoạt động đó. Sử dụng công thức cho sẵn để tính chỉ số DASH, từ đó lượng giá được mức độ giảm khả năng sử dụng chi trên của bệnh nhân.

1.3. Chỉ định xét nghiệm cận lâm sàng:

– X-quang: giúp phát hiện gãy xương, can xương hoặc u xương gây chèn ép thần kinh quay.

– MRI: trong một số trường hợp, MRI giúp phát hiện một số tổ chức không cản quang gây chèn ép thần kinh quay (u mỡ, u hạch, phình mạch,…)

– Khảo sát chẩn đoán điện: điện cơ đồ (EMG) và khảo sát dẫn truyền thần kinh giúp xác định thần kinh bị tổn thương, định khu vị trí tổn thương và giúp theo dõi quá trình hồi phục của thần kinh quay. Thường kết quả khảo sát chẩn đoán điện vẫn bình thường trong giai đoạn sớm của bệnh.

2. Chẩn đoán xác định

– Liệt các nhóm cơ do thần kinh quay chi phối: duỗi khuỷu, ngữa cẳng tay, duỗi cổ tay, duỗi các ngón. Dấu hiệu “bàn tay rũ cổ cò”.

– Mất cảm giác mặt sau cánh tay, cẳng tay, mặt ngoài mu tay.

– Mất phản xạ gân cơ tam đầu cánh tay, phản xạ trâm quay.

– Kết quả khảo sát chẩn đoán điện phù hợp với tổn thương thần kinh quay.

3. Chẩn đoán phân biệt

– Bệnh lý cột sống cổ gây chèn ép rễ C6, C7

– Tổn thương đám rối thần kinh cánh tay

– Một số bệnh lý khác của não hoặc tủy sống có gây liệt chi trên. Ví dụ: tổn thương vỏ não hồi trước trung tâm, bệnh xơ cứng cột bên teo cơ,…

4. Chẩn đoán nguyên nhân

– Tổn thương thần kinh quay đoạn từ nách đến khuỷu:

+ Gãy xương cánh tay mới hoặc cũ

+ Hội chứng liệt tối Thứ Bảy

+ Đi nạng nách không đúng kỹ thuật

+ Hạch nách, phình mạch chèn ép

– Tổn thương thần kinh quay đoạn từ khuỷu đến cổ tay:

Thường gặp “Hội chứng thần kinh gian cốt sau” do nhánh gian cốt sau của thần kinh quay bị đè ép bởi một số nguyên nhân sau:

+ Gãy xương, can xương, trật đầu trên xương quay

+ U mỡ, u xơ thần kinh, u tế bào Schwan, dị dạng động tĩnh mạch gây đè ép

+ Nghề nghiệp liên quan đến các hoạt động sấp ngữa liên tục cẳng tay như nhạc trưởng, người đánh đàn violin,…

III. PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VÀ ĐIỀU TRỊ

1. Nguyên tắc phục hồi chức năng và điều trị

– Tổn thương thần kinh quay nói riêng và thần kinh ngoại biên nói chung được chia thành 3 mức độ nặng khác nhau theo Seddon. Thái độ xử trí phụ thuộc nhiều vào mức độ tổn thương:

+ Độ 1: Điều trị bảo tồn. Thường hồi phục hoàn toàn.

+ Độ 2: Điều trị bảo tồn là lựa chọn ban đầu. Nếu không có dấu hiệu phục hồi thần kinh sau một thời gian điều trị thì nghĩ đến phẫu thuật thăm dò và điều trị. Thường bệnh nhân hồi phục không hoàn toàn.

+ Độ 3: Phẫu thuật là bắt buộc. Thần kinh sẽ không hồi phục nếu không được phẫu thuật nối thần kinh. Quá trình phục hồi phụ thuộc nhiều vào phương pháp phẫu thuật và khả năng tái phân phối thần kinh sau phẫu thuật.

2. Các phương pháp và kỹ thuật phục hồi chức năng

– Giai đoạn cấp: ngay sau chấn thương hoặc sau phẫu thuật

+ Bất động chi tổn thương: thời gian tùy thuộc vào tình trạng tổn thương và phương pháp phẫu thuật

+ Vận động: tần suất và cường độ tập cũng phụ thuộc vào tình trạng tổn thương và phương pháp phẫu thuật

+ Mang máng thần kinh quay: nhằm dự phòng biến dạng co rút “rũ cổ cò”

+ Tư vấn cho bệnh nhân biết cách bảo vệ an toàn cho vùng thương tổn, đặc biệt là sau phẫu thuật nối thần kinh. Tránh gây tổn thương cho vùng chi bị mất cảm giác.

– Giai đoạn hồi phục: khi có dấu hiệu tái chi phối thần kinh

+ Tái rèn luyện vận động: tập mạnh cơ theo chương trình tăng tiến

+ Giảm tình trạng tăng cảm giác: quá trình tái chi phối thần kinh thường đi kèm với tình trạng tăng cảm giác.  Cho bệnh nhân tiếp xúc với nhiều vật làm bằng chất liệu khác nhau để giảm tình trạng trên.

+ Tái rèn luyện cảm giác: giúp bệnh nhân học cách nhận biết đồ vật khi sờ.

– Giai đoạn mãn tính: quá trình tái chi phối thần kinh đã đạt đỉnh, một số chức năng vận động và cảm giác không còn khả năng phục hồi thêm được nữa.

+ Tiếp tục sử dụng dụng cụ chỉnh hình để dự phòng co rút gân cơ.

+ Sử dụng dụng cụ trợ giúp cho chi trên trong các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

+ Dự phòng tổn thương cho vùng chi bị giới hạn vận động và cảm giác.

IV. THEO DÕI VÀ TÁI KHÁM

– Trong quá trình điều trị, cần theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu tái chi phối thần kinh về vận động cũng như cảm giác để có thái độ xử trí thích hợp.

– Sau khi ra viện, bệnh nhân cần được tái khám định kỳ để đánh giá mức độ tái chi phối thần kinh, thay đổi chương trình tập luyện phục hồi chức năng theo từng giai đoạn, cũng như để phát hiện những tình trạng không mong muốn như co rút gân cơ, biến dạng chi.

"Mọi thông tin trên website chỉ có tính chất tham khảo, không có tác dụng chữa bệnh. Xin cảm ơn!"
Liên hệ: Bs Vịnh 097.36.38.115 | 0939.332.995

Xem thêm

Phục hồi chức năng đường hầm cổ chân

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG HỘI CHỨNG ĐƯỜNG HẦM CỔ CHÂN I.ĐẠI CƯƠNG – Bệnh này …

43 Phản hồi

  1. Tuấn Nguyễn

    chào Bac sĩ e bị đứt 5cm dây thân kinh quay và đã đc phẫu thuật láy dây thân kinh dưới chân nối lại.hiên e nối đc 3thang20ngay nhưng tay vân chưa hôi phuc đc.e lo quá bac sĩ cho e hoi tay e hôi phuc đc ko và co phai kiêng cư đông hay ko va thơi gian hôi phuc la bao lâu nưa ak…e nôi lai ơ bênh viên 108 va h vân sư dung thuôc mêthycoban.

    • Chào bạn. Theo sinh lý phát triển bình thường của dây thần kinh sau đứt và được nối thì 1 ngày thần kinh chỉ mọc 1-2mm, nên bạn có thể tính được thời gian phục hồi tối thiểu dành cho bạn. Bạn không phải kiêng gì, mà cần phải tập tích cực để tránh teo cơ quá mức, bạn tập càng tốt, thì khi thần kinh phục hồi, bạn sẽ trở lại cuộc sống bình thường nhanh hơn. Bạn nên qua trung tâm PHCN gần nhất để được tư vấn bài tập.
      Bạn có thể tham khảo bài viết trước đây chúng tôi đã đăng tải lên website https://www.chamcuutainha.com/thoi-gian-phuc-hoi-sau-noi-day-than-kinh-ngoai-vi/

  2. Nguyễn văn dương

    Thưa bác sĩ. Cháu bị đứt toàn bộ gân gập,động mạch quay,thần kinh giữa,bó mạch thần kinh trụ được nối ở trung tâm chấn thương chỉnh hình tphcm đã được 5thang,giờ tay cháu bị bàn tay khỉ,ngón cái không đối được,bị teo cơ gần như hoàn toàn,không xòe ra hay xếp lại được,cháu đi tập trị liệu suốt 5 tháng nhưng không có kết quả tốt.xin bác sĩ cho cháu biết tình trạng hiện giờ và hướng điều trị. Cháu cám ơn bác sĩ!

    • Chào bạn.
      – Về vấn đề thần kinh, Bạn có thể tham khảo bài viết thời gian phục hồi thần kinh ngoại vi để có thêm thông tin về tình trạng của bạn.
      https://www.chamcuutainha.com/thoi-gian-phuc-hoi-sau-noi-day-than-kinh-ngoai-vi/
      Vì thời gian phục hồi thần kinh sau nối, theo lý thuyết, cần 1 khoảng thời gian dài, bạn cần phải kiên trì tập luyện để cơ không teo, lúc đó khi thần kinh hồi phục, tay bạn sẽ tốt dần lên.
      – Về nối gân: bạn cần hỏi lại bác sỹ phục hồi chức năng rằng, gân của bạn giờ nối đã thành công chưa
      – Về mạch máu: Bạn không mô tả, nhưng theo tôi thấy trong câu hỏi của bạn, tay bạn vẫn đang được nuôi dưỡng tốt, nên mạch máu đã được nối thành công.
      Bạn cũng nên trở lại trung tâm chấn thương chỉnh hình TP HCM để được bác sỹ tái khám đúng hẹn. Thân ái

  3. vũ thế vinh

    Chào bác si
    Bố cháu bị tai nạn gãy tay đã đóng đinh tính đến nay là được 2 tuần. Tay bị rũ cổ cò chưa biết khắc phục như thế.
    Mong bác sĩ tư vấn bệnh và cách khắc phục ạ
    Cháu xin cảm ơn!

    • – Chào bạn. Như bạn mô tả bố của bạn bị tổn thương thần kinh quay. Có nhiều mức độ tổn thương: Đứt hoàn toàn, đụng dập toàn bộ, hay đụng dập 1 phần, phù nề… Nếu tổn thương chỉ bị phù nề sau phẫu thuật, thì khả năng phục hồi sẽ rất tốt, thường chỉ khoảng 3 tháng là phục hồi hoàn toàn vận động của tay. Tuy nhiên, trong thời gian đó, cần phải tập luyện gấp duỗi cổ tay bên liệt để cơ teo ít nhất, và cần phải đeo nẹp cẳng tay H5 cơ duỗi bàn tay được chùng không bị căng dãn.
      – Do bạn không nói tình trạng tổn thương thần kinh quay của bố bạn ra sao, nên chúng tôi không tư vấn cụ thể được. Bạn cần phải qua nơi bố bạn phẫu thuật hỏi lại tình trạng thần kinh của bố bạn. Thân ái

  4. Phan Văn Mùi

    Chào bác sỹ! tôi có con trai không may bị bạn chém vào bắp tay phải. đưa cháu vào viện tỉnh các bác sỹ kiểm tra cháu bị đứt dây thần kinh quay. các bác sỹ đã nối bao hai đầu dây thần kinh và khâu lại vết thương cho cháu, đến nay được hơn một tháng vết thương đã lành nhưng cổ tay cháu vẫn dủ chưa tự nhấc được bàn tay, các ngón tay vẫn cử động tốt. Xin bác sỹ tư vấn việc nối bao hai đầu dây thần kinh quay khả năng cháu có hồi phục được không? Trân trọng cảm ơn bác sỹ!

    • Chào bạn. Phục hồi thần kinh sau nối cần có thời gian. Bạn có thể xem chi tiết tại đây https://www.chamcuutainha.com/thoi-gian-phuc-hoi-sau-noi-day-than-kinh-ngoai-vi/ Thân ái

      • Chào bác sĩ. E bị gãy 1/3 xương cánh tay do vật tay. Và bị liệt thần kinh quay ngay sau khi gãy. E đã được nẹp xương. Bác sĩ phẫu thuật cho em có nói là thần kinh quay của em không bị đứt mà bị đụng dập nặng. Bàn tay của em bị rũ cổ cò và không ngửa được cổ tay và duỗi các ngón tay. Vậy e xin hỏi bác sĩ trường hợp của em có thể phục hồi hoàn toàn không.

      • Chào bạn. Đụng dập thần kinh quay đa phần hồi phục sau 3 tháng. Thời gian này bạn cần tập PHCN tốt, để hạn chế teo cơ. Đeo nẹp orber cẳng tay H5 để được nâng đỡ. Thân ái

      • Chào bác sĩ. Trường hợp thần kinh quay mà bị đụng dập mức độ nặng thì khả năng có phục hồi được thần kinh không

      • Chào bạn. Thông thường đụng dập thần kinh quay khoảng 3 tháng hồi phục. Thời gian này bạn cần tập vận động thụ động tay để cơ cẳng tay teo ít nhất. Và đeo nẹp cổ cẳng tay Orbe H5 (Nẹp cẳng tay H5)
        Bạn có thể tham khảo thêm tại đây
        https://www.chamcuutainha.com/thoi-gian-phuc-hoi-sau-noi-day-than-kinh-ngoai-vi/

  5. Đoàn Hùng Dũ

    Vết thương cổ tay (P) đứt động mạch quay , nhanh nông ,thần kinh quay ,thần kinh giữa , gân gập nông ngón II,III,IV,V , gân gập sâu ngón II,III,IV,V , gân gập cổ tay quay , trụ , gập ngón cái dài ,gan tay dài
    Bác sĩ cho em hỏi tình trang của em khả năng phục hồi thế nào , tư ván cho em với , em cảm ơn !

    • Chào bạn. Vết thương của bạn phức tạp, bạn nên đến viện Phục hồi chức năng, theo tập nhiều liệu trình để hồi phục được tốt nhất.
      – Thương tổn mạch: Bác sỹ đã phẫu thuật, bạn chỉ cần theo dõi thêm độ ấm của tay, màu sắc của tay. Nếu có bất thường bạn cần phải đến bệnh viện ngay.
      – Thương tổn thần kinh: Thời gian phục hồi thần kinh
      https://www.chamcuutainha.com/thoi-gian-phuc-hoi-sau-noi-day-than-kinh-ngoai-vi/
      – Về gân gấp: Bạn cần phải được tập theo hướng dẫn chi tiết của bác sỹ, vì nguy cơ đứt gân sau mổ rất cao. Thông thường, giai đoạn này gần như chưa chỉ định tập gân gấp, phải thường 1 tháng sau mổ mới được tập hoặc theo chỉ định của bác sỹ phẫu thuật. Bạn tham khảo thêm https://www.chamcuutainha.com/tag/phuc-hoi-chuc-nang-dut-gan/
      Do chức năng bàn tay phức tạp, nên bạn cần phải kiên trì tập luyện, thời gian bạn hồi phục 90% so với trước, ít phải 6 tháng sau mổ.
      Thân ái

  6. Đoàn Hùng Dũ

    Vết thương cổ tay (P) đứt động mạch quay , nhanh nông ,thần kinh quay ,thần kinh giữa , gân gập nông ngón II,III,IV,V , gân gập sâu ngón II,III,IV,V , gân gập cổ tay quay , trụ , gập ngón cái dài ,gan tay dài
    Bác sĩ cho em hỏi tình trang của em khả năng phục hồi thế nào , tư ván cho em với , em cảm ơn !

    • Chào bạn. Vết thương của bạn phức tạp, bạn nên đến viện Phục hồi chức năng, theo tập nhiều liệu trình để hồi phục được tốt nhất.
      – Thương tổn mạch: Bác sỹ đã phẫu thuật, bạn chỉ cần theo dõi thêm độ ấm của tay, màu sắc của tay. Nếu có bất thường bạn cần phải đến bệnh viện ngay.
      – Thương tổn thần kinh: Thời gian phục hồi thần kinh
      https://www.chamcuutainha.com/thoi-gian-phuc-hoi-sau-noi-day-than-kinh-ngoai-vi/
      – Về gân gấp: Bạn cần phải được tập theo hướng dẫn chi tiết của bác sỹ, vì nguy cơ đứt gân sau mổ rất cao. Thông thường, giai đoạn này gần như chưa chỉ định tập gân gấp, phải thường 1 tháng sau mổ mới được tập hoặc theo chỉ định của bác sỹ phẫu thuật. Bạn tham khảo thêm https://www.chamcuutainha.com/tag/phuc-hoi-chuc-nang-dut-gan/
      Do chức năng bàn tay phức tạp, nên bạn cần phải kiên trì tập luyện, thời gian bạn hồi phục 90% so với trước, ít phải 6 tháng sau mổ.
      Thân ái

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Lưu ý: Để trả lời những thắc mắc của quý độc giả được tốt nhất, chúng tôi xin đề nghị quý vị như sau:

+ Nội dung câu hỏi: xin quý độc giả gõ đầy đủ tiếng việt có dấu, hạn chế sử dụng từ ngữ địa phương. Quá trình diễn biến bệnh lý nếu có (chẩn đoán bệnh, cách thức đã điều trị, kết quả điều trị…)

+ Email: Nếu quý vị muốn nhận câu trả lời qua email, xin vui lòng gõ đúng địa chỉ email của quý vị.

+ Thêm ảnh: Nếu quý vị có hình ảnh MRI, CT, Xquang… quý vị có thể chụp ảnh, và gửi cho chúng tôi